Psychoterapia systemowa koncentruje się na zrozumieniu systemów, czyli struktur tworzonych przez ludzi oraz relacji między nimi. Analizuje, jak poszczególne elementy systemu wpływają na siebie nawzajem i jakie skutki mają te wzajemne oddziaływania. Takie podejście można stosować zarówno w pracy z rodziną lub parą, jak i w psychoterapii indywidualnej.
Co to jest psychoterapia systemowa?
W podejściu systemowym zakłada się, że każdy element systemu wpływa na pozostałe. Najważniejsze są relacje między ludźmi oraz sposób komunikacji. Poprzez wzajemne oddziaływania system dąży do utrzymania równowagi. Nie zawsze jednak oznacza to dobrostan wszystkich jego członków. Czasem równowaga systemu może prowadzić do trudności u jednej osoby, które mogą objawiać się np. problemami psychicznymi lub zdrowotnymi.
Każda rodzina buduje swój system w inny sposób. Różnice dotyczą m.in.:
- zależności między członkami rodziny,
- granic między nimi,
- oczekiwań wobec siebie,
- sposobu rozumienia relacji,
- stylu komunikacji.
Rodziny przekazują również pewne wzorce i doświadczenia z pokolenia na pokolenie. Taki przekaz transgeneracyjny pozwala zauważyć powtarzające się schematy zachowań, postaw czy historii rodzinnych.
W ramach tego przekazu mogą funkcjonować także tzw. mity rodzinne. Są to przekonania, które powstały na podstawie doświadczeń i obserwacji kolejnych pokoleń. Często są one traktowane jako oczywiste zasady funkcjonowania rodziny.
Na czym polega psychoterapia systemowa?
W pracy terapeutycznej ważną rolę odgrywa rozmowa oparta na pytaniach, wspólnym budowaniu hipotez oraz próbach zrozumienia historii opowiadanych przez pacjentów. Terapeuta pomaga uporządkować te doświadczenia i spojrzeć na nie z różnych perspektyw, pozostawiając jednocześnie przestrzeń na zmianę.
Psychoterapia systemowa korzysta z różnych podejść i technik terapeutycznych. Możemy sięgać po elementy terapii gestalt, zadania znane z terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) czy techniki arteterapii. W rozumieniu trudności psychicznych bywa też pomocna perspektywa psychodynamiczna. W praktyce oznacza to podejście elastyczne, dopasowane do potrzeb pacjenta.
W terapii systemowej ważna jest również wiedza o przemocy i jej skutkach. Terapeuta zwraca uwagę na jej możliwe formy w relacjach oraz na sposoby zapobiegania. Często stosujemy także psychoedukację, czyli wyjaśnianie mechanizmów psychologicznych, aby lepiej zrozumieć doświadczenia i sytuację pacjenta.
Zastosowania terapii systemowej
Psychoterapia systemowa znajduje zastosowanie w pracy z pojedynczą osobą, parą lub całą rodziną.
Psychoterapia systemowa dla rodzin
Terapia rodzinna jest często stosowana w sytuacjach, gdy trudności jednej osoby są powiązane z funkcjonowaniem całej rodziny. Może to dotyczyć m.in. problemów takich jak schizofrenia, zaburzenia odżywiania (anoreksja, bulimia), zaburzenia osobowości, depresja, próby samobójcze czy zaburzenia lękowe.
Czasem symptomy pojawiają się u dzieci lub nastolatków. W podejściu systemowym traktujemy je jako sygnał, że w systemie rodzinnym pojawiają się napięcia lub trudności, które wymagają uwagi.
Podczas terapii bierzemy pod uwagę wiele elementów funkcjonowania rodziny:
- role jej członków,
- sposób komunikacji,
- odpowiedzialność,
- charakter relacji,
- ewentualne obszary przemocy lub nierównowagi.
Ważne jest również to, czy młodzi dorośli mogą stopniowo budować samodzielność i opuszczać rodzinne gniazdo.
Jednym z narzędzi pracy terapeuty jest genogram. To graficzne przedstawienie drzewa rodzinnego z perspektywy terapeutycznej. Zawiera on specjalne symbole i pomaga zobaczyć relacje, powtarzające się wzorce oraz ważne wydarzenia w historii rodziny. Genogram może być zarówno źródłem informacji, jak i formą interwencji terapeutycznej.
Psychoterapia systemowa dla par
W terapii par system jest mniej rozbudowany, ponieważ bezpośrednio uczestniczą w nim dwie osoby. Jednocześnie nadal uwzględniamy wpływ wcześniejszych doświadczeń rodzinnych oraz innych ważnych relacji.
Terapeuta pomaga parze zrozumieć, jakie mechanizmy pojawiają się w ich relacji. Analizujemy m.in.
- sposób komunikacji,
- wzajemne reakcje partnerów,
- to, jak para próbuje utrzymać równowagę w relacji.
Ważne jest również uwzględnienie etapów rozwoju związku i zmian, które pojawiają się w czasie.
Psychoterapia systemowa indywidualna
W psychoterapii indywidualnej podejście systemowe jest często zbliżone do terapii wglądowo-wspierającej. Terapeuta pomaga zrozumieć doświadczenia pacjenta w kontekście jego relacji i środowiska.
Wykorzystujemy także inne metody terapeutyczne. Ważne jest przy tym myślenie systemowe, czyli uwzględnianie wpływu relacji i kontekstu społecznego na funkcjonowanie danej osoby. Dużą uwagę zwracamy również na granice psychologiczne oraz sposób komunikowania swoich potrzeb.
Podsumowanie: cele psychoterapii systemowej i jej rola w mojej praktyce
Psychoterapia systemowa powstała jako rozwinięcie wcześniejszych nurtów psychoterapii i do dziś dynamicznie się rozwija. Jej celem jest lepsze zrozumienie relacji między ludźmi oraz mechanizmów, które wpływają na funkcjonowanie całych systemów – rodzin, par i innych ważnych relacji.
Elementy bazowe dla psychoterapii systemowej też są podstawą w mojej pracy. W swoje praktyce terapeutycznej łączę podejście systemowe z uwzględnieniem kontekstu kulturowego, światopoglądowego i społecznego. Istotne są dla mnie również czynniki środowiskowe oraz indywidualne strategie radzenia sobie z trudnościami, które kształtują się w danym systemie relacji.
Więcej o mojej metodzie przeczytasz, w artykule: O Psychoterapii Metodą IPSK Pauliny Kubś.
Serdecznie Państwa zapraszam
mgr Paulina Kubś
Gabinet Interwencyjnej Psychoterapii Systemowo-Kulturowej
