Przemoc psychiczna nie zostawia siniaków ani ran, które można łatwo zobaczyć. Z tego powodu osobom z otoczenia często trudno zauważyć, że ktoś przez długi czas jest poniżany, zastraszany albo poddawany kontroli. Czasem osoba doświadczająca takich zachowań również może mieć problem z oceną sytuacji, zwłaszcza jeśli stopniowo przyzwyczaja się do tego, co dzieje się w relacji. Z czasem zaczyna ona podważać własne decyzje, przepraszać za rzeczy, za które nie odpowiada, albo rezygnować z własnych potrzeb, żeby uniknąć kolejnego konfliktu. Do form przemocy psychicznej można zaliczyć między innymi manipulowanie, groźby, izolowanie od bliskich, wyśmiewanie czy poniżanie.
Terapia dla ofiar przemocy psychicznej — sprawdź, jak uzyskać wsparcie
Objawy przemocy psychicznej
Nie ma jednego zestawu objawów, po którym można jednoznacznie stwierdzić, że ktoś doświadcza przemocy psychicznej. Wiele zależy od sytuacji i czasu, przez jaki dana osoba pozostaje pod wpływem sprawcy. Często pierwsze zmiany dotyczą sposobu myślenia o sobie. Pojawia się przekonanie, że jest się niewystarczająco dobrym, że wszystko robi się źle albo że własne potrzeby nie mają większego znaczenia. Mogą temu towarzyszyć lęk, poczucie winy, obniżony nastrój i trudności z podejmowaniem nawet prostych decyzji.
Warto pamiętać, że przemoc psychiczna nie zawsze przybiera formę otwartych awantur. Czasem odbywa się poprzez zachowania, które na początku mogą wydawać się mniej znaczące. Przykładem jest gaslighting, czyli podważanie pamięci, odczuć i sposobu postrzegania wydarzeń przez drugą osobę. Sprawca może przekonywać, że dana sytuacja wcale nie miała miejsca, że ofiara przesadza albo niewłaściwie interpretuje jego zachowanie. Powtarzające się tego typu komunikaty sprawiają, że z czasem coraz trudniej zaufać własnym odczuciom.
Nękanie psychiczne — kluczowe informacje
Nękanie psychiczne może mieć również bardziej bezpośredni charakter. Ciągłe komentowanie wyglądu, pracy czy zachowania, wyśmiewanie osiągnięć, ignorowanie potrzeb albo celowe wzbudzanie zazdrości to przykłady zachowań, które mogą stopniowo osłabiać poczucie własnej wartości. Do tego dochodzą groźby, szantaż emocjonalny czy sugerowanie, że w przypadku sprzeciwu wydarzy się coś złego. W takiej sytuacji trudno samodzielnie spojrzeć na relację z dystansu.
Terapia dla ofiar przemocy psychicznej prowadzona przez wykwalifikowanego psychoterapeutę może pomóc uporządkować te doświadczenia i lepiej zrozumieć ich wpływ na codzienne życie. Jeżeli doświadczyłaś lub doświadczyłeś przemocy, możesz skontaktować się ze mną albo odwiedzić stronę terapia dla ofiar przemocy, aby dowiedzieć się więcej o możliwościach uzyskania pomocy.
Terapia dla ofiar przemocy psychicznej — pomoc dręczonym kobietom
Osoba, która przez długi czas słyszy krytyczne uwagi, jest kontrolowana albo zastraszana, może potrzebować czasu, żeby ponownie zaufać innym ludziom. Rozmowa z nią powinna więc odbywać się bez oceniania i wypytywania o szczegóły, na które nie jest jeszcze gotowa. Wsparcie bliskiej osoby może mieć duże znaczenie, szczególnie wtedy, gdy ofiara zaczyna się izolować i traci przekonanie, że ktoś może ją zrozumieć. Dobrym rozwiązaniem może być również zaproponowanie kontaktu z psychologiem lub psychoterapeutą, który zna specyfikę pracy z osobami doświadczającymi przemocy.
Jak pomóc osobie zastraszonej?
Przede wszystkim nie należy przenosić odpowiedzialności za zachowanie sprawcy na osobę, która go doświadcza. Zdania w rodzaju „trzeba było wcześniej odejść” czy „na twoim miejscu zrobiłabym to inaczej” zwykle nie rozwiązują problemu i mogą dodatkowo pogłębić poczucie winy. Opuszczenie przemocowej relacji nie zawsze jest prostą decyzją. Mogą pojawić się obawy o własne bezpieczeństwo, sytuację finansową, dzieci czy reakcję sprawcy. Dlatego pomoc powinna uwzględniać rzeczywistą sytuację danej osoby. Czasem najważniejsze na początku jest po prostu to, żeby miała obok siebie kogoś, kto jej wierzy i nie bagatelizuje tego, co się dzieje.
Terapia dla ofiar przemocy psychicznej — umów wizytę do specjalisty
Terapia dla ofiar przemocy psychicznej — jak odzyskać spokój
Podjęcie terapii nie oznacza konieczności natychmiastowego podejmowania decyzji dotyczących dalszego związku czy sytuacji rodzinnej. Dla osoby, która przez dłuższy czas funkcjonowała pod presją, kontrolą lub w ciągłym napięciu, pierwszym ważnym krokiem może być uporządkowanie własnych doświadczeń. Terapia dla osób doświadczających przemocy psychicznej stwarza przestrzeń do rozmowy o tym, co dzieje się w relacji, oraz do lepszego rozpoznania własnych potrzeb i reakcji. W pracy terapeutycznej można również zająć się obniżoną samooceną, poczuciem winy, trudnościami z podejmowaniem decyzji czy problemem z wyznaczaniem granic. Ważne jest przy tym, aby tempo terapii odpowiadało sytuacji i możliwościom konkretnej osoby.
Wpływ przemocy psychicznej na relacje i poczucie własnej wartości
Długotrwała manipulacja i kontrolowanie mogą zmienić sposób, w jaki człowiek postrzega siebie oraz innych. Po takich doświadczeniach zdarzają się trudności z zaufaniem, wyrażaniem własnego zdania czy budowaniem bliskich relacji. Niektóre osoby przez długi czas zastanawiają się, czy ich reakcje są właściwe, ponieważ wcześniej wielokrotnie słyszały, że przesadzają albo niewłaściwie oceniają sytuację. Terapia pozwala stopniowo przyjrzeć się takim schematom i sprawdzić, które przekonania wynikają z własnych doświadczeń, a które zostały ukształtowane przez relację opartą na przemocy. W zależności od potrzeb praca może obejmować również regulowanie napięcia i emocji oraz naukę stawiania granic.
Skutki przemocy psychicznej nie znikają automatycznie po zakończeniu trudnej relacji. Mogą jeszcze przez pewien czas wpływać na codzienne funkcjonowanie, kontakty z innymi osobami czy podejmowanie kolejnych decyzji. Wsparcie psychoterapeuty może pomóc lepiej zrozumieć te trudności i znaleźć sposoby radzenia sobie z ich konsekwencjami. Nie chodzi przy tym o szybkie zapomnienie o przeszłości, ale o odzyskanie większej swobody w podejmowaniu decyzji i budowaniu relacji na własnych zasadach. Jeśli rozpoznajesz u siebie takie trudności i potrzebujesz profesjonalnego wsparcia, zapraszam na konsultację.
Paulina Kubś