Psychoterapia systemowa dla wielu może być nieznana. Jeżeli wywołuje skojarzenia to głównie z terapią rodzin, terapią par i terapią dla małżeństw oraz kilkoma słynnymi nazwiskami, które ją uprawiają. A więc czym w istocie jest?
Psychoterapia systemowa co to takiego?
Psychoterapia systemowa zajmuje się zgłębianiem wiedzy o systemach i strukturach, ich elementach oraz wpływie między nimi a wszystkimi w nich czynnikami. Zwraca także uwagę, jakie są skutki tych wzajemnych oddziaływań. Może przy tym dotyczyć jednostki, kiedy prowadzona jest jako psychoterapia indywidualna.
Dla kogo jest psychoterapia systemowa
Rodziny różnią się między sobą sposobem budowania swojego systemu (tu istotne są zależności) oraz struktury (granice), także oczekiwaniami, rozumieniem relacji i sposobami komunikacji (granice wewnątrz systemu i jego zależności). Rodziny przekazują też wiedzę, tzw. przekaz transgeneracyjny, który pozwala obserwować czy powtarzają się pewne wzorce zachowań, nawet historie już na poziomie pokoleń. Częstymi pacjentami są rodziny bardzo zaburzone, ponieważ dochodzi do powtarzalności tych zaburzeń lub kiedy to dzieci, lub nastolatkowie zaczynają chorować, pokazując, że system rodzinny szwankuje, bo nie mogą opuścić domu jako osoby przygotowane do dorosłego życia i do założenia rodziny. Dlatego zdarza się, że rodziny pojawiają się z takim właśnie młodymi dorosłymi.
Psychoterapia systemowa jest przeznaczona przede wszystkim dla:
- par zmagających się z kryzysem w związku,
- rodzin doświadczających konfliktów, problemów wychowawczych i trudności komunikacyjnych,
- osób borykających się z problemami komunikacyjnymi,
- ludzi z uzależnieniami, depresją lub innymi zaburzeniami, które mają podłoże relacyjne.
Na czym polega psychoterapia systemowa
W trakcie takiej terapii rodzin wraca się także do postaci osób zmarłych, bada się system za pomocą genogramu, który ma swoją symbolikę (legendę), czyli graficzne przedstawienie drzewa genealogicznego z perspektywy terapeutycznej. Stanowi element konfrontacji i informacji gdzie można wprowadzić zmianę. To jest też forma interwencji dla danego systemu. W przypadku terapii par system jest mniej rozbudowany, gdyż na sesji są tylko dwie osoby, ale uwzględnia się pozostałe elementy, o których mowa powyżej. Próbuje się zrozumieć, co szwankuje i dlaczego (komunikat-relacja-homeostaza/sprzężenie zwrotne-zależność-skutek). Zwraca się też uwagę na etapy relacji danej pary.
Terapia systemowa bazuje na koncepcji Ludwiga von Bertalanffy’ego. Według niej każdy człowiek funkcjonuje w obrębie systemu, którego poszczególni członkowie oddziałują na siebie nawzajem. Zgodnie z tym założeniem problemy jednostki wynikają z dysfunkcji obecnych w jej systemie, najczęściej rodzinie lub parze. Ich rozwiązanie wymaga dogłębnego przeanalizowania interakcji i sposobów komunikacji, a następnie zmiany nieprawidłowych wzorców.
Terapeuta pozostaje neutralny wobec uczestników schematu, pełniąc funkcję obserwatora występujących między nimi relacji. Dzięki uważnej obserwacji pomaga dostrzec pacjentom przyczyny doświadczanych przez nich trudności. W kolejnym etapie zapewnia wsparcie w zmianie niewłaściwych schematów zachowania, co prowadzi do poprawy komfortu życia pacjenta i funkcjonowania całej grupy.
Czas trwania terapii systemowej wynosi od kilku miesięcy do kilku lat. Jest uzależniony przede wszystkim od stopnia nasilenia problemów, zastosowanych technik terapeutycznych oraz reakcji pacjentów.
Przebieg psychoterapii systemowej
Komunikacja psychoterapeuty opiera się na pytaniach, budowaniu hipotez, interweniowaniu poprzez nazywanie świata opowiedzianego przez pacjentów i próby utworzenia pewnej całości, odrobinę niedomkniętej, aby możliwa była zmiana. Korzysta się z elementów terapii gestalt, zadań CBT i arteterapii, rozumienia psychopatologii z perspektywy metody psychodynamicznej. Diagnozy długo to wstępne diagnozy w postaci hipotez. Wydaje się, że osobowość i zainteresowania psychoterapeuty są kluczem do jego metody. W psychoterapii systemowej opieramy się też na wiedzy o przemocy, skutkach przemocy oraz zapobieganiu przemocy. Korzystamy również z psychoedukacji, jeśli istnieje potrzeba wyjaśnienia zjawisk, aby dojść do jak najlepszego zrozumienia świata pacjenta.
Podejście systemowe w psychoterapii indywidualnej
W przypadku psychoterapii indywidualnej podejście systemowe jest formą terapii wglądowo-wspierającej. Korzysta się tu również z innych metod, aby pomóc konkretnie, myśląc systemowo a w komunikacji poszukiwać granic danej osoby. Tego rodzaju terapia lubi być po prostu eklektyczna. Dodatkowo psychoterapię systemową wyróżnia ten fakt, że wiele jej elementów wskazuje na pewne postmodernistyczne nastawienie (coś się tworzy, ale bazuje na wiedzy). Przykładem metody, która w obrębie tego paradygmatu powstała, jest np. Metoda Berta Hellingera, która jest jednak skrajna i budzi kontrowersje.
Gdzie stosuje się psychoterapię systemową?
Podsumowując trochę żartem, psychoterapia systemowa to metoda powstała na skutek zniecierpliwienia grupy psychoanalityków, i nadal ewoluuje (żart jest dlatego, ponieważ psychoanaliza może trwać latami). Bardzo dobra metoda do pracy indywidualnej z traumą, ofiarami przemocy, fobiami różnego typu, zaburzeniami lękowymi i nastroju, syndromem DDD oraz DDA, przepracowaniem relacji z rodzicami.
Serdecznie Państwa zapraszam, mgr Paulina Kubś