Czym jest szok kulturowy? Szok kulturowy jest to stan psychiczny, którego może doświadczyć człowiek po zetknięciu z całkowicie nowym, innym środowiskiem kulturowym. Stan ten powoduje stres, niepokój, frustrację i dezorientację, ponieważ znane do tej pory zasady i normy kulturowe przestają obowiązywać. Łatwo wówczas zatracić poczucie kontroli w codziennych, wydawać by się mogło, prostych sytuacjach.
Etapy szoku kulturowego
Zjawisko szoku kulturowego przebiega najczęściej w czterech etapach.
- Etap miesiąca miodowego zwany inaczej fazą ekscytacji
Czas ten trwa zwykle od kilku dni do paru tygodni i wiąże się z fascynacją ludźmi, otoczeniem, smakami, architekturą. Wszystko, co nowe, wydaje się być ciekawe i ekscytujące. Temu etapowi towarzyszą pozytywne emocje jak: euforia, zachwyt, radość i optymizm, wynikające z chęci przeżycia przygody. Człowiek postrzega wówczas różnice kultur jako fascynujące.
- Szok właściwy, czyli etap kryzysu zwany też fazą załamania/frustracji
Etap ten rozpoczyna się, kiedy to, co nowe przestaje już ekscytować, a pojawiają się rozmaite problemy w życiu codziennym takie jak: trudność w komunikacji, niezrozumiałe gesty, biurokracja. Ten czas obfituje w trudne emocje jak: tęsknota, irytacja, lęk, poczucie izolacji czy nawet złość wobec nowej kultury. Występują symptomy fizyczne typu bóle głowy i zmęczenie.
- Faza adaptacji zwana też fazą regeneracji
Ma miejsce, kiedy człowiek zaczyna odzyskiwać równowagę i odnajdywać się w nowej rzeczywistości. Zaczyna się stopniowe rozumienie lokalnych obyczajów, zaawansowana nauka języka. Problemy stają się łatwiejsze do rozwiązania, pojawia się grono nowych znajomych. Wraca pewność siebie i poczucie humoru.
- Etap stabilizacji czyli dostosowania
Osoba, która przeszła szok, potrafi teraz swobodnie funkcjonować w nowym społeczeństwie, odnajduje spokój i poczucie stabilizacji.
Jak radzić sobie z szokiem kulturowym?
Radzenie sobie z szokiem kulturowym wymaga czasu i zrozumienia, że jest to proces. Warto pamiętać o jego czterostopniowym przebiegu. Kluczem do sukcesu jest dbanie o swój komfort psychiczny oraz aktywne poznawanie nowej rzeczywistości. Warto uczyć się lokalnych gestów, obserwować mimikę i mowę ciała tubylców, szlifować język, poznać miejscowe zasady etykiety oraz poczytać nieco o historii danego kraju. Można również znaleźć grupę wsparcia dla obcokrajowców i ludzi, którzy przechodzili tę samą drogę, a przede wszystkim otworzyć się na lokalnych mieszkańców i szukać z nimi i kontaktu.
Psychoterapia jako wsparcie w leczeniu szoku kulturowego
Pomoc psychoterapeuty jest zalecana, gdy szok kulturowy prowadzi do długotrwałego obniżenia nastroju, silnej tęsknoty za domem, poczucia bezradności i w konsekwencji izolacji społecznej. W takiej sytuacji wsparcie specjalisty bywa niezbędne i skupia się wokół kilku kluczowych obszarów, jak:
- zrozumienie mechanizmów adaptacji, gdzie terapeuta przedstawia pacjentowi fazy szoku kulturowego i je z nim omawia,
- łagodzenie objawów, które polega na pracy nad poczuciem wyobcowania, niezrozumienia i osamotnienia,
- budowanie nowej tożsamości bez utraty poczucia swojego „ja”.
- praca nad relacjami, czyli nauka rozwiązywania konfliktów i budowania nowych znajomości.