Fałszywe self to fasadowa osobowość obronna, która wykształca się na skutek stłumienia prawdziwego self. Rozwija się w dzieciństwie w trakcie adaptacji do wymogów otoczenia. Twórcą tej koncepcji jest brytyjski psychoanalityk i pediatra Donald W. Winnicott.
Przyczyny fałszywego self
Fałszywe self stanowi mechanizm obronny przed odrzuceniem i krytyką. Jego rozwojowi sprzyjają problemy w rodzinie i środowisku, takie jak:
- perfekcjonizm – wygórowane wymagania sprawiają, że w oczach dziecka bycie idealnym staje się warunkiem bycia kochanym,
- przemoc emocjonalna lub fizyczna – przybieranie „maski” ułatwia radzenie sobie z bólem,
- surowe zasady – konieczność sprostania im zmusza do tłumienia własnych potrzeb i emocji,
- zaniedbanie – brak poczucia miłości ze strony opiekunów sprawia, że dziecko tworzy w wyobraźni idealne „ja”, aby poczuć się bardziej wartościowym,
- doświadczenia traumatyczne – na przykład alkoholizm w rodzinie lub znęcanie się ze strony rówieśników.
Wpływ fałszywego ja na życie
Fałszywe self oznacza stłumienie autentycznej osobowości, dlatego sprzyja rozwojowi problemów emocjonalnych i psychicznych. Stałe dostosowywanie się do oczekiwań otoczenia jest źródłem napięcia, smutku i frustracji. Może prowadzić do depresji, nerwicy, zaburzeń psychosomatycznych oraz trudności w budowaniu i utrzymywaniu relacji interpersonalnych.
Najlepszą formą pomocy jest psychoterapia, która pomaga odkryć autentyczne uczucia i potrzeby. Bardzo dobre rezultaty przynosi na przykład terapia psychodynamiczna, w której terapeuta pomaga pacjentowi dostrzec nieuświadomione pragnienia – źródło wewnętrznych konfliktów i stresu. Można również zastosować terapię poznawczo-behawioralną lub terapię Gestalt.