Zaburzenia dysocjacyjne mogą wpływać na pamięć, poczucie tożsamości oraz sposób postrzegania siebie i otoczenia. U niektórych osób pojawiają się luki w pamięci, u innych poczucie oddzielenia od własnego ciała lub emocji. Objawy bywają związane z traumatycznymi przeżyciami, choć nie zawsze można wskazać ich jednoznaczną przyczynę. Jeśli utrzymują się i utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować je ze specjalistą. Zaburzeń dysocjacyjnych nie należy przy tym utożsamiać z zaburzeniami konwersyjnymi, które dotyczą przede wszystkim objawów ruchowych lub czuciowych
Czym są zaburzenia dysocjacyjne?
Warto wiedzieć, że zaburzenia dysocjacyjne mogą przybierać różne formy. Czasem problemem są luki w pamięci, innym razem poczucie oddzielenia od własnego ciała albo przekonanie, że otaczający świat wydaje się nierzeczywisty. Zdarzają się też zaburzenia związane z poczuciem własnej tożsamości. Do tej grupy należą m.in. amnezja dysocjacyjna, depersonalizacja i derealizacja oraz dysocjacyjne zaburzenie tożsamości.
Nie każde takie doświadczenie świadczy o zaburzeniu psychicznym. Jeśli jednak powraca, budzi niepokój lub utrudnia codzienne funkcjonowanie, warto omówić je ze specjalistą. Podczas diagnozy bierze się pod uwagę nie tylko same objawy, lecz także ich przebieg i możliwe inne przyczyny.
Jak rozpoznać zaburzenia dysocjacyjne?
Luki w pamięci, poczucie oddzielenia od siebie czy wrażenie nierealności otoczenia mogą mieć różne podłoże. W przypadku dysocjacyjnego zaburzenia tożsamości pojawiają się również trudności związane z poczuciem ciągłości własnej tożsamości i pamięcią. Takie stany mogą utrudniać codzienne funkcjonowanie, szczególnie gdy trudno zrozumieć, skąd się biorą.
Jeżeli podobne doświadczenia powtarzają się lub wpływają na pracę, naukę czy relacje z innymi, warto skonsultować się z psychologiem lub psychiatrą. Podczas rozmowy specjalista zbierze informacje o objawach i ich przebiegu, a następnie oceni, czy potrzebne są dodatkowe badania. Ma to znaczenie, ponieważ podobne dolegliwości mogą towarzyszyć również innym problemom zdrowotnym.
Dowiedz się więcej o psychoterapii
Rodzaje zaburzeń dysocjacyjnych
Do zaburzeń dysocjacyjnych zaliczają się:
- Amnezja dysocjacyjna – całkowita lub częściowa utrata pamięci, która jest spowodowana traumatycznym zdarzeniem (np. śmiercią bliskiej osoby lub wypadkiem), dlatego towarzyszy jej uczucie lęku.
- Fuga dysocjacyjna – amnezja dysocjacyjna połączona z ucieczką z dotychczasowego miejsca życia.
- Osłupienie dysocjacyjne – oznacza brak reakcji na bodźce zewnętrzne u osoby przytomnej oraz ograniczenie, a niekiedy nawet całkowity brak ruchów.
- Trans i opętanie – osoba z tym zaburzeniem traci kontakt ze światem zewnętrznym i zachowuje się tak, jakby kontrolę nad nią sprawował inny człowiek lub siła nadprzyrodzona.
- Osobowość mnoga – polega na występowaniu w jednym ciele przynajmniej dwóch odrębnych osobowości, które mają inną tożsamość, charakter i wartości.
- Depersonalizacja – człowiek doświadczający depersonalizacji ma wrażenie, że obserwuje samego siebie z zewnątrz, jak na filmie.
- Derealizacja – osoba z tym zaburzeniem ma poczucie odłączenia od świata zewnętrznego i postrzega go jako nierealny.
Leczenie zaburzeń dysocjacyjnych
W leczeniu zaburzeń dysocjacyjnych wykorzystuje się głównie psychoterapię. Jej celem jest przepracowanie traumy, która doprowadziła do wystąpienia problemu. Stosowane są różne metody, w tym terapia psychodynamiczna, poznawczo-behawioralna oraz terapia metodą EMDR. Czasami włącza się również farmakoterapię, która nie leczy przyczyny, ale łagodzi objawy, takie jak lęk czy stres.
Terapia zaburzeń dysocjacyjnych
Leczenie zaburzeń dysocjacyjnych wymaga uwzględnienia charakteru objawów, ich nasilenia oraz czynników, które mogły przyczynić się do ich wystąpienia. Podstawową formą pomocy jest psychoterapia, której przebieg i cele ustala się na podstawie indywidualnej diagnozy. W przypadku osób z doświadczeniem traumy istotne znaczenie ma zarówno praca nad jej konsekwencjami, jak i poprawa codziennego funkcjonowania.
Psychoterapia jako podstawa leczenia
Psychoterapia umożliwia stopniowe opracowanie doświadczeń związanych z dysocjacją oraz trudności emocjonalnych, które mogą jej towarzyszyć. W zależności od potrzeb pacjenta praca terapeutyczna obejmuje stabilizację, rozwijanie umiejętności regulacji emocji i analizę czynników wyzwalających objawy. W przypadku doświadczeń traumatycznych ważne jest zachowanie odpowiedniego tempa terapii i dostosowanie jej przebiegu do aktualnych możliwości pacjenta.
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT)
Terapia poznawczo-behawioralna koncentruje się na zależnościach między sposobem myślenia, emocjami i zachowaniem. Może wspierać pacjenta w rozpoznawaniu mechanizmów podtrzymujących lęk oraz w rozwijaniu strategii radzenia sobie z objawami. Bywa również stosowana w pracy z zaburzeniami lękowymi i depresyjnymi, które mogą współwystępować z dysocjacją.
Terapia psychodynamiczna
Podejście psychodynamiczne uwzględnia wpływ wcześniejszych doświadczeń, relacji i nieuświadomionych konfliktów na aktualne funkcjonowanie. W toku terapii pacjent może lepiej rozumieć źródła swoich reakcji oraz mechanizmy, które utrudniają radzenie sobie z emocjami. Zakres pracy jest uzależniony od indywidualnej sytuacji i celów terapeutycznych.
Terapia integracyjna
Terapia integracyjna łączy metody wywodzące się z różnych nurtów psychoterapii, dobierane do potrzeb konkretnej osoby. Takie podejście pozwala uwzględnić zarówno aktualne objawy, jak i szerszy kontekst psychologiczny pacjenta. W zależności od przyjętych celów praca może obejmować regulację emocji, analizę utrwalonych schematów oraz trudności w relacjach.
Rola EMDR w leczeniu zaburzeń dysocjacyjnych
EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) jest metodą wykorzystywaną przede wszystkim w leczeniu zaburzeń związanych z traumą, w szczególności zespołu stresu pourazowego. W wybranych przypadkach może stanowić element terapii osób doświadczających objawów dysocjacyjnych. Jej zastosowanie wymaga jednak wcześniejszej oceny klinicznej, a przy nasilonej dysocjacji szczególnego uwzględnienia stabilizacji i bezpieczeństwa pacjenta.
Wsparcie poza terapią
Uzupełnieniem psychoterapii może być dbałość o regularny rytm dnia, odpowiednią ilość snu oraz ograniczanie czynników nasilających stres. Znaczenie mają również stabilne relacje i dostęp do wsparcia w sytuacjach zwiększonego napięcia. Działania te nie zastępują leczenia, ale mogą sprzyjać utrzymaniu większej równowagi w codziennym funkcjonowaniu.
W leczeniu zaburzeń dysocjacyjnych ważne jest nie tylko ograniczenie objawów, ale też zrozumienie, z czego wynikają. Psychoterapia daje przestrzeń do pracy nad trudnymi doświadczeniami i reakcjami, które mogą wpływać na codzienne życie. Jej przebieg zależy od potrzeb pacjenta, dlatego warto omówić swoje trudności z psychoterapeutą lub psychiatrą i wspólnie zastanowić się nad dalszą formą pomocy.
Masz pytania o zaburzenia dysocjacyjne? Skontaktuj się z nami
