Powódź nie kończy się w chwili, gdy woda opada. Dla osób, które straciły dom, część dorobku życia albo po prostu poczucie, że ich codzienność jest bezpieczna i przewidywalna, jej skutki mogą być odczuwalne jeszcze długo po usunięciu bezpośrednich szkód. Powódź, która dotknęła Dolny Śląsk w 2024 roku, dla wielu mieszkańców oznaczała konieczność zmierzenia się nie tylko ze stratami materialnymi, lecz także z ogromnym napięciem i emocjami, na które trudno było znaleźć miejsce w czasie trwania samego kryzysu. Kiedy sytuacja zaczyna się uspokajać, mogą pojawić się lęk, rozdrażnienie, bezsenność, przygnębienie czy powracające wspomnienia związane z wydarzeniem. W takiej sytuacji rozmowa z psychoterapeutą może być ważnym elementem powrotu do równowagi.
Kiedy doświadczenie powodzi nadal wpływa na codzienne życie?
Po przeżyciu katastrofy naturalnej nie każdy potrzebuje psychoterapii. Silne emocje, zmęczenie, trudności ze snem czy poczucie zagubienia mogą być naturalną reakcją organizmu na sytuację, która wymagała ogromnej mobilizacji. Niepokój może jednak utrzymywać się znacznie dłużej, niż można byłoby się spodziewać, a z czasem zacząć wpływać na pracę, relacje z bliskimi czy zwykłe funkcjonowanie.
Szczególnie trudne bywają sytuacje, w których pojawia się ciągłe napięcie związane z możliwością kolejnej powodzi. Deszcz, podniesiony poziom rzeki, komunikat pogodowy albo nawet widok zalanej ulicy mogą wywoływać silną reakcję lękową. Niektóre osoby unikają później miejsc przypominających im o wydarzeniu, inne wracają myślami do tego, co się stało, zastanawiając się, czy mogły zrobić coś inaczej. Takie reakcje nie świadczą o słabości. Są sposobem, w jaki psychika próbuje poradzić sobie z doświadczeniem, które przekroczyło możliwości dotychczasowych sposobów radzenia sobie ze stresem.
W jaki sposób psychoterapia może pomóc po traumatycznym wydarzeniu?
Po powodzi trudności psychiczne mogą mieć różny charakter. U części osób dominuje lęk i ciągłe napięcie, u innych powracają obrazy związane z wydarzeniem, pojawiają się problemy ze snem albo trudność z powrotem do wcześniejszego sposobu funkcjonowania. Psychoterapia daje możliwość przyjrzenia się tym reakcjom i temu, co je podtrzymuje.
W pracy z takimi doświadczeniami wykorzystywane są różne metody, w tym terapia poznawczo-behawioralna (CBT) oraz EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing). CBT może być stosowana między innymi przy nasilonym lęku, natomiast EMDR znajduje zastosowanie w pracy z doświadczeniami traumatycznymi i objawami stresu pourazowego. Ostateczny wybór metody pozostaje kwestią indywidualną i zależy od sytuacji osoby zgłaszającej się po pomoc.
Nie trzeba czekać, aż problem stanie się poważny
Po powodzi wiele osób koncentruje się przede wszystkim na sprawach praktycznych: remoncie domu, formalnościach, ubezpieczeniu, organizowaniu pieniędzy czy powrocie do pracy. W tym wszystkim własne emocje łatwo odsunąć na dalszy plan. Czasem dopiero po kilku tygodniach lub miesiącach pojawia się przestrzeń, by zauważyć, jak mocno całe wydarzenie wpłynęło na samopoczucie.
Właśnie wtedy pomoc specjalisty może okazać się potrzebna. Nie trzeba mieć rozpoznanego zespołu stresu pourazowego (PTSD) ani znajdować się w stanie całkowitego kryzysu, aby zgłosić się na konsultację. Powodem do rozmowy może być choćby utrzymujący się lęk, problemy ze snem, trudność w powrocie do wcześniejszego rytmu życia albo poczucie, że mimo upływu czasu wspomnienia dotyczące powodzi nadal są wyjątkowo obciążające.
Powrót do poczucia bezpieczeństwa
Wsparcie po katastrofie nie zawsze musi przyjmować formę długoterminowej psychoterapii. W niektórych przypadkach wystarczająca może być konsultacja lub krótsza forma pomocy, która pozwoli lepiej zrozumieć własne reakcje i ustalić dalsze kroki. Inni potrzebują więcej czasu i regularnych spotkań, aby odbudować poczucie bezpieczeństwa oraz poradzić sobie z konsekwencjami traumatycznego doświadczenia.
Znaczenie ma również możliwość rozmowy z osobami, które przeżyły podobną sytuację, dlatego w określonych przypadkach pomocna może być terapia grupowa. Każda osoba inaczej reaguje na katastrofę i inaczej przechodzi przez okres po jej zakończeniu. Najważniejsze jest więc nie to, jak szybko ktoś powinien „wrócić do normalności”, lecz znalezienie takiej formy wsparcia, która rzeczywiście odpowiada jego potrzebom.
Nieprzepracowane skutki silnego stresu mogą z czasem utrudniać codzienne funkcjonowanie i sprzyjać rozwojowi problemów lękowych czy depresyjnych. Dlatego pomoc psychologiczna po katastrofach i klęskach żywiołowych nie powinna być traktowana jako coś, po co sięga się dopiero w ostateczności. Czasem pierwsza rozmowa ze specjalistą jest po prostu sposobem na uporządkowanie tego, co wydarzyło się wcześniej, i zrobienie miejsca na spokojniejszą codzienność.
